W siódmym wieku n.e.Tybet został zjednoczony przez cesarza Songtsena Gampo. Przez następne lata pozostawał jedną z największych politycznych i militarnych potęg Azji. Był to okres terytorialnej ekspansji, który trwał przez trzy wieki. W owym czasie granice Tybetu znacznie poszerzyły się: na południu, o dzisiejszą prowincję Xinjiang, na zachodzie o część Kaszmiru na wschodzie o Amdo i Kham – część dzisiejszych prowincji: Gansu, Quinghai, Sichuan i Yunnan. Około 641 r. n. e. Songtsen Gampo zaprasza do Tybetu pierwszych nauczycieli buddyjskich, a jego minister Tonmi Sambhota opracowuje alfabet tybetański oparty na piśmie północno indyjskim.

 

Król pojmuje za żony trzy księżniczki tybetańskie oraz księżniczki z Nepalu i Chin, zawierając w ten sposób sojusze z państwami granicznymi na wschodzie i zachodzie. Małżeństwa te okazały się niezwykle ważne dla rozwoju i rozpowszechnienia buddyzmu w Tybecie. W latach 641 – 650 n. e. powstają świątynie w Dżokhang i Ramocze, w których stają posągi Buddy, wiano cudzoziemskich księżniczek – najświętsze wizerunki Tybetu.

Przez następne lata często dochodziło do usprawiedliwionych mariaży pomiędzy dziewczętami z rodów monarszych Nepalu i Chin a władcami tybetańskimi. Doprowadzały one do zawierania sojuszy oraz nawiązania bliskich stosunków gospodarczych, politycznych i kulturalnych pomiędzy państwami. Jednak dla historyków chińskich jest to dowód rosnących wpływów cesarstwa w „Krainie Śniegów”.

Lata 755-797 to okres panowania króla Trisonga Decen, który powiększa terytorium państwa podbijając część Chin. W 763 roku zdobywa stolicę Czang’an (obecnie Xian) i zmusza Chińczyków do płacenia Tybetowi corocznej daniny. W 783 r. n.e. zostaje podpisany traktat ustanawiający granicę pomiędzy Tybetem a Chinami. Inskrypcje wyryte na kamiennych słupach u stóp pałacu Potala w Lhasie stanowią świadectwo owych podbojów. Traktat pokojowy zawarty w 821 r. ma szczególne znaczenie, gdyż doskonale oddaje naturę stosunków między oboma mocarstwami. Jego tekst– w języku tybetańskim i chińskim – wyryto na trzech kamiennych filarach: jeden z nich postawiono w Gungu Meru (wyznaczał granice między obu państwami), drugi w Lhasie (gdzie stoi do dziś), a trzeci w Czan’anie, stolicy Chin. „ Wiedzcie i świadczcie o tym, bogowie i ludzie, że nigdy nie zostanie ono zmienione. Jego tekst wyryto w tym kamieniu ku pamięci wieków, które nadejdą, i następnych pokoleń. (...) Tybet i Chiny trwać będą w swych granicach. Wszędzie na wschodzie rozciąga się kraj Wielkich Chin, a wszędzie na zachodzie rozciąga się kraj Wielkiego Tybetu. Odtąd z żadnej strony nie będzie gróźb wojny ani podboju. (...) Miedzy dwoma krajami nie dojrzy się dymu ni pyłu. Nie będzie niepokojów i nikt nie wypowie nigdy słowa „wróg”. (...) Wszyscy będą żyć w pokoju i dzielić błogosławieństwo szczęścia przez tysiące lat, a wieść o tym rozniesie się wszędzie, gdzie docierają Słońce i Księżyc. (...) Tybetańczycy żyć będą szczęśliwie w Tybecie a Chińczycy w Chinach.”

W połowie IX wieku państwo tybetańskie uległo rozbiciu na kilka księstw. Spory pomiędzy największymi klasztorami i wojny domowe uniemożliwiały skuteczną obronę przed najeźdźcami.

Kres suwerenności Tybetu położyli Mongołowie i ich wielki władca Czyngis-Han. W 1207 roku do tego małego światka przybyli posłowie Czyngis-chana. Zażądali poddania się Tybetu, grożąc najazdem i eksterminacją, gdyż takie było mongolskie prawo wojskowe. Tybetańczyków zapewne ocaliło zaabsorbowanie własnymi sprawami wewnętrznymi i lokalnymi wojnami. Przyjęli więc pospiesznie i nieomal niefrasobliwie żądania posłów. Czyngis od początku pragnął uczyć się buddyzmu u lamów tybetańskich i z tego powodu oszczędził ten kraj. Jedynie Tybetańczykom, mimo nieznajomości otaczającego świata, udało się uniknąć krwawej rzezi

W 1208 r. Mongołowie podbili państwo Tangutów, leżące na północ od Tybetu, a w 1271 r. ogłosili ustanowienie mongolskiej dynastii Yuan, która miała rządzić wschodnią częścią imperium. W 1279 r. upadła chińska dynastia Sung władająca południowymi Chinami – tym samym armie mongolskie zakończyły podbój Chin. Chińczycy utrzymują dziś, że Yuan była dynastią chińską, by poprzeć swe roszczenia do ziem zdobytych przez Mongołów, przede wszystkim do wschodniej części imperium.

Wiek XIII był kluczowym dla późniejszej sytuacji Tybetu oraz kształtu jego relacji z Chinami. Właśnie wówczas narodził się łączący oba państwa związek czo-jon, który z przerwą trzechset lat miał przetrwać aż do końca cesarstwa chińskiego, choć od wieku XIX miał on wymiar tylko formalny. Charakterystykę czo-jon należy zacząć od kilku słów na temat jego źródła, czyli sposobu, w jaki Czyngis-chan ukształtował swoje potężne imperium. Zdając sobie sprawę z tego, jak trudne było rządzenie centralne takim obszarem, przyznawał zdobytym przez siebie krajom szeroką autonomię w sprawach cywilnych, pozostawiając władzę w rękach lokalnych władców. Z wielką tolerancją odnosił się do wierzeń religijnych podbitych narodów. Odbudowywano zniszczone wojną budowle, dbano o rozwój sztuki i handlu. Jedynie czym Mongołowie nie chcieli się dzielić był zarząd nad finansami i armią swojego imperium W roku 1244 wnuk Czyngis-chana, a syn panującego Ogodeja-chana, książę Goden wezwał na swój dwór jednego z najwyższych przedstawicieli buddyzmu tybetańskiego, Sakaja Pandita Kunga Gjalcena. Złożył on mongolskiemu władcy hołd w zamian za obietnicę pokoju i wolności religijnej. Wtedy też narodził się wspomniany wcześniej, a jedyny w swoim rodzaju, związek czo-jon (kapłan - opiekun). Następca Goden-chana, Kubilaj-chan, przyjął buddyzm tybetański i obrał za swojego duchowego nauczyciela bratanka Sakaja Pandity, Drogona Czoegjal Phagpę. Związek czo-jon sprawił, że Kubilaj-chan uczynił buddyzm religią państwową, Phagpa zaś stał się najwyższym duchowym autorytetem imperium.

W roku 1254, na znak wdzięczności, Kubilaj-chan ofiarował swojemu tybetańskiemu lamie polityczną władzę nad Tybetem, nadając mu liczne tytuły. Stosunki mongolsko – tybetańskie przybrały charakter wzajemnej zależności. Polegała ona na supremacji cesarza w sprawach politycznych a duchowego przywódcy w sprawach religijnych; byli sobie równi a zarazem współzależni. Przywódca duchowy władający Tybetem, był uzależniony od opieki cesarza i jego wsparcia, cesarz zaś od lamy, który uprawomocniał jego panowanie nad imperium. Po pierwszym, przyszły kolejne, liczne związki czo-jon pomiędzy mongolskimi książętami a tybetańską arystokracją i lamami. Ten jedyny w swoim rodzaju związek, spotykany wyłącznie w Azji Środkowej, stał się podstawą późniejszych stosunków pomiędzy cesarzami mandżurskimi i kolejnymi dalajlamami. Związek ten był związkiem czysto personalnym i wyrastał z religijnego oddania opiekuna dla kapłana. Jednym z jego najistotniejszych elementów była ochrona, jaką zapewniał lamie opiekun w zamian za nauki religijne i błogosławieństwo, a nie posłuszeństwo. Niektóre związki czo-jon nabierały charakteru politycznego; opiekun miał bronić, nawet zbrojnie, lamy, jego nauk lub szkoły.

Lamowie tybetańscy wywierali z pewnością niezwykłe wrażenie na mongolskich cesarzach Chin. Fakt, że w sferze ducha Tybetańczycy potrafili dokonać tak szybkiego podboju, świadczy o niezwykłych uzdolnieniach i osobistym autorytecie wielkich lamów tamtych czasów. Dawni Hanowie chętnie korzystali z różnych form profilaktyki religijnych i zatrudniali kapłanów różnych religii, aby na ich intencje modlili się i dokonywali obrzędów. Tybetańczycy weszli w ścisły kontakt z ludnością Imperium. Stolica Chin roiła się od mnichów i lamów, wkrótce jednak wielu z nich nadużywając arogancko swych przywilejów, wywoływało głęboką niechęć ze strony Chińczyków. Niemal przez całe stulecie Tybetem rządziło obce państwo. Układ „kapłana i patrona”, jaki kolejne chińskie dynastie miały obowiązek utrzymywania, był oczywiście wygodny dla sekt religijnych i poszczególnych klasztorów, lecz stanowił wątpliwe dobrodziejstwo dla ogółu Tybetańczyków, przeszkadzał bowiem ukształtowaniu świadomości narodowej.

Mongolskie zwierzchnictwo trwało do połowy XIV wieku. Przez ten czas dynastia Yuan bardzo uzależniła się do duchowego wsparcia tybetańskich lamów, którzy potrafili wywierać poważny wpływ na działania dworu. W 1358 r. pozbawiono władzy w Tybecie możny ród Sakja. Dynastia Yuan była już wtedy zbyt słaba by móc temu zapobiec. W rzeczywistości 10 lat później sama została obalona i zastąpiona przez rdzennie chińską dynastię Ming. Kolejni władcy Tybetu, książęta Phangmodru, a od 1481 r. królowie dynastii Rinpung, nie kontynuowali związku czo-jon z nowym rodem carskim. Został on odnowiony dopiero w wieku XVII, kiedy władzę w Chinach objęli cesarze mandżurscy, zaś w Tybecie Dalajlamowie.

Kontakty pomiędzy Tybetem a Chinami dynastii Ming były bardzo rzadkie i ograniczały się do wizyt Lamów z różnych, często rywalizujących ze sobą klasztorów. Tybetańskie kroniki z XV, XVI i XVII w. nie odnotowują niczego, co mogłoby świadczyć o politycznym uzależnieniu Tybetu lub jego władców od Chin lub cesarzy dynastii Ming. W 1406 r. Książe Phagmodru, Dakpa Gjalcen, odrzucił zaproszenie cesarza do złożenia wizyty w Chinach. Fakt ten ilustruje niezależność tybetańskich władców. Od 1565 r. do objęcia władzy przez V Dalajlamę w 1642 r. (na dwa lata przed upadkiem dynastii Ming) władzę w Tybecie sprawowali królowie z Cangu. Zachowały się świadectwa sporadycznych kontaktów dyplomatycznych między nimi a cesarzami dynastii Ming, jednak ci ostatni nie mieli żadnego wpływu na monarchów tybetańskich, ani tym bardziej władzy nad nimi.

V Dalajlama, zwanym Wielkim lub „Gongsa Czenpo – Najwyższym Władcą”, wspomagany przez swojego protektora Guszri-chana, stał się najwyższym politycznym i duchowym władcą zjednoczonego Tybetu. Dobre stosunki z Mandżurią Tybet miał jeszcze przed tym, jak jej władcy podbili Chiny, tworząc dynastię Qing. Aż do połowy XIX wieku stosunki tybetańsko-mandżurskie, czy też tybetańsko – chińskie, służyły obu stronom. Wojska cesarskie przychodziły z pomocą Tybetowi, gdy ten nie potrafił samodzielnie uporać się z najazdami sąsiednich narodów. Nigdy nie nastąpiło to bez wyraźnej zgody Tybetańczyków. Zdarzało się, że taka pomoc nie była potrzebna. Od końca XVII wieku cesarze zaczęli wysyłać do Tybetu ambanów, którzy dziś uznawani są przez chińskich historyków za namiestników, podczas gdy obiektywni naukowcy wolą dostrzegać w nich jedynie ambasadorów.

W roku 1793 cesarz wydał słynny edykt, w którym określił nowe zasady rozpoznawania inkarnacji lamów oraz ich rolę, a także zawierał sugestie w kwestiach administracji i armii. Dziś Chińczycy mówią o jednoznacznie rozkazującym trybie tego dokumentu. Tybetańczycy dowodzą, że chodziło jedynie o rady cesarza, czego dowodzi fakt, że tylko część z nich została wcielona w życie i była to ta część, która odpowiadała interesom mieszkańców „Krainy Śniegów”.

Bezprecedensowa inwazja wojsk mandżurskich na Tybet w roku 1908 była punktem zwrotnym w stosunkach pomiędzy Tybetem a cesarzami mandżurskimi. Do tej pory, o czym była już wcześniej mowa, cesarskie oddziały wkraczały do Tybetu jedynie na prośbę dalajlamy lub tybetańskiego rządu, by udzielić im pomocy. Tym razem postanowiły zdobyć władzę w Tybecie – przede wszystkim po to, aby ograniczyć rosnące wpływy Brytyjczyków. Dalajlama ratował się ucieczką do Indii, a okupacja Tybetu trwała bardzo krótko. Kiedy w 1910 r., cesarz próbował pozbawić Dalajlamę urzędu, ten ogłosił wygaśnięcie związku czo-jon. Opiekun atakujący lamę, pogwałcił jedną z najważniejszych zasad łączącego ich związku.

Kiedy upadło imperium mandżurskie, Tybetańczycy, zaciekle broniąc się przed okupantami, zdołali zmusić carską armię do złożenia broni. Latem 1912 r. mediacje rządu nepalskiego doprowadziły do zawarcia tzw. „Trzypunktowej ugody” tybetańsko-chińskiej, która była formalnym aktem kapitulacji. Na jej podstawie wycofały się z Tybetu ostatnie oddziały armii mandżurskiej. Po powrocie do Tybetu, 14 lutego 1913 r. XIII Dalajlama wydał proklamację potwierdzającą niepodległość Tybetu: ” Jesteśmy małym narodem, religijnym i niezależnym. Aby móc żyć w zgodzie ze światem, musimy nauczyć się bronić naszej ojczyzny. Mając w pamięci ostatnie ataki obcych wojsk sądzę, że nasz naród stanie prawdopodobnie wobec trudności, których jednak nie powinien się obawiać. Aby chronić i utrzymać niepodległość, każdy z nas powinien ciężko pracować, pracować z uporem”